Toevoegingen in legeringen - datasheet van Legor

De Firma Legor verkoopt kant en klare edelmetaal legeringen. Maar dat is niet de reden waarom ik hun hier wil vermelden... 

In een pdf bespreken ze hun verschillende legeringen in detail, de "recepten" voor de samenstellling en waarvoor je deze dan best gebruikt...

Welke goud legering is bv. best geschikt als je edelsteen reeds in het wasmodel zit 

Klik de foto voor vergroting om een idee te krijgen. 

Voor de volledige pdf moet je op hun site kijken

https://www.legor.com/images/Catalogs/Branches/LegorMasterAlloyUSA.pdf

BELANGRIJK: Nikkel legeringen zijn in de EU niet toegestaan.  Die "recepten" moet je dus vermijden.

© info@aurificina.com

Verloren Was: Legering maken en smelten voor het gietproces

Op de blog vind je een aantal posts over 

    -> samenstellingen van legeringen. 

Voor de conversie van was tot benodigd metaal is er eveneens een tabel. 

bv. lees je in de tabel 

18 karaat,	Au 750	15.4

Dit betekend dat voor elk gram was 15,4 gram goud van 18 karaat moeten gerekend worden. (En daar moet je nog wat "scrap", verlies dus, bij tellen).

De smeltkroes in de machine zetten en tot 

    -> het gewenste smeltpunt van je legering brengen.  

Houw er rekening mee dat deze tabel het smeltpunt van het zuiver metaal aangeeft. Bij de zilverlegering met koper zal het smeltpunt boven het smeltpunt van zuiver zilver (961°C) liggen, omdat er koper is toegvoed (1083°C), Als duimwaarde voor de zilverlegering gelt dan ook ongeveer 1000°C

Voor een goudlegering moet je rekening houden van de toegevoegde metalen. Gebruik je bv. palladium in de mix voor witgoud, zal je temperatuur vlot wat hoger liggen dan bij geelgoud of bij roodgoud.(*)

Bij vacuümgieten moet de temperatuur van het metaal lichtjes hoger liggen dan bij slingergieten. (ca 5%)

Deksel sluiten. 

Het smelten gaat vrij rap. Kwestie van minuten. Theoretisch weet ik dat je in de "legering kan roeren" met een glasvezelstaaf, maar ik heb geen praktische ervaring daarmee.

De Smeltkroes zal volledig roodgloeiend staan tegen ze klaar is om te gieten.

© info@aurificina.com

Witgoud

Witgoud is een goudlegering die 1912 / 13 in Pforzheim ontwikkeld werd als goedkoper alternatief voor platina.

De bleke kleur ontstaat door de toevoeging, waarbij verschillende opties mogelijk zijn.
Vroeger werd zowel een palladium-nikkel-zilver toevoeging gebruikt, maar ook de goedkope goud-koper-nikkel-zink legeringen waren gebruikelijk. Vandaag wordt nikkel niet meer gebruikt omwille van de allergische reacties.

Een typisch recept voor 18K standaard witgoud met nikkel
75% fijngoud
10 % koper
8% nikkel
4.5% zink
2.5% zilver.

Een legering met palladium maakt de tint van het witgoud een beetje grijzer is veel waardevoller dan een legering zonder edele metalen (zelfs duurder dan het geelgoud...), maar minder goed te bewerken. Inmiddels bestaan ook cobalt-chrom, mangan-germanium toevoegingen etc. en er worden steeds andere "toevoegings-cocktails" ontwikkelt...

Voorbelden voor een witgoud legering met palladium  (bron www.innovateus.com)
18kt witgoud met palladium
75% fijngoud
25% palladium or platinum

14kt White Gold – Palladium legering
58.33% fijngoud
32.17% zilver
9.50% palladium

Het witgoud wordt optisch verbetert (witter gemaakt en minder gevoelig voor krasjes) door rhodineren.  De rhodium laag slijt er natuurlijk van en dan kijkt het witgoud dat een grijze of beige tint heeft weer door en men moet op nieuw rhodineren.  Pas in de laatste jaren is de verkoop van niet-gerhodineerde witgouden stukken begonnen.

(bron voor de legeringen: www.innovateus.com)

Wat betekend de stempel "NORM" in een goudkleurig juweel?

Onlangs ben ik bij het zappen een juwelen expertise tegen gekomen:  Een mooi goudkleurig halsjuweel met veel in facet geslepen granaat-steentjes, maar nergens een getal te bespeuren dat op het goudgehalte zou wijzen. Wel een klein stempeltje waar in hoofdletters "NORM" te lezen is.

Het juweel is vermoedelijk begin van de 20ste eeuw gevaardigd (het ontwerp zelf blijkt dit te bevestigen). In deze periode werd namelijk uit gebrek aan goud (denk aan de 2 wereldoorlogen) soms een zeer lage goudlegering van 250 /1000 voor juwelen gebruikt, door toemenging van koper kon een mooie warm-gele kleur verkregen worden.

Goudstempels beginnen met gehalte 333/1000 (België, Duitsland) of 375 (Engeland) alles onder deze gehalte mocht enkel met de "NORM" stempel gekenmerkt worden.

De expertise werdt gedaan door Dr. Heide Rezepa-Zabel

© info@aurificina.com

Legeringen

Bij Annelies had ik deze chart gezien, maar dat zonder bronverwijzing en moest dan toch op zoek gaan waar ik een gelijkaardige zou kunnen vinden.  Ongelooflijk maar waar: ik vond juist dezelfde chart op http://www.specialtymetals.com/blog/2014/9/2/reference-list-of-precious-metal-alloys

http://www.specialtymetals.com/blog/2014/9/2/reference-list-of-precious-metal-alloys

© info@aurificina.com

Niet edele metalen en enkele van hun legeringen

Een aantal edelmetalen, die voor de goudsmid belangrijk kunnen zijn:
Aluminium, Cadmium, IJzer, Koper (enkel rood), Kwik, Lood, Messing, Nikkel, Tin, Titanium, Zink.

Gebruikelijke legeringen van deze niet-edele metalen zijn bv.
Alpaka (koper, zink en nikkel), Brons (koper en tin), Messing - vaak ook gele koper genoemd (koper en zink) Tombak (koper en zink)


© info@aurificina.com

Legeringsgids bij Schöne Edelmetaal BV

Interessante downloads op de site van Schöne Edelmetaal BV

• legeringsgids
• maatoverzichten als exe bestand (werkt niet op Mac of iPad)
• watweegtdat als exe bestand (werk niet op Mac of iPad)

© info@aurificina.com

Soortelijk Gewicht (edelmetaal legeringen)

Soortelijk Gewicht duit aan hoeveel maal een bepaald volume van de betrokken stof zwaarder is dan hetzelfde volume water aan 4°C. Als volume eenheid wordt 1 cm3 genomen.

Zie ook de post over goudlegeringen als je meer wil weten over gehalte en toevoegingen (kleur bepalend)

Alpaca (Maillechort)

CuNi 12 Zn 24

8.7

Geelgoud

8 karaat	Au 333	10.9
14 karaat,	Au 585	13.7
18 karaat,	Au 750	15.4
22 karaat,	AU 917	16.5
24 karaat,	Au 1000	19.3z

Witgoud

8 karaat	Au 333	10.5
14 karaat,	Au 585	12.8
18 karaat,	Au 750	14.8

Roodgoud

14 karaat	Au 585	13.1
18 karaat,	Au 750	15.1

Koper (rode koper)

Cu

8.8

Messing (witte koper)

Cu Zn 27

8.3

Platina

platina met koper

20.3

Tombak

Cu Zn 15

8.8

Zilver 

AG 835 (objecten en voorwerpen)	10.2
AG 925 (juwelen)	10.4
AG 935 Argentium (juwelen)	10.4

© info@aurificina.com
Bron: www.bijoumoderne.nl

Tombak en Messing

zijn een legeringen van koper en zink.
Tombak is beneden 18% en Messign boven de 18%

Tombak wordt veel gebruikt voor namaakjuwelen
Messing voor gebruiksvoorwerpen en machineonderdelen

Zie cursus hoofdstuk legeringen

Maillechort (of Alpaca)

Maillechort is een legering van koper en nikkel met of zonder zink dat voor gebruiksvoorwerpen en bestekken wordt gebruikt. Word ook vaak nieuw zilver genoemd

les van 17 april 2013 - Goudlegeringen

In de post "Goudlegering: Karaat als gehalte" is er al vanalles en nogwat na te lezen rond goudlegeringen, maar hier komt de samenvatting met oog op het examen

De gebruikelijkste goudlegering in België is 18ct goud
dus 750/1000 van de legering is puur goud, de rest mogen andere metalen zijn.
De gebruikelijkste zijn, zilver, koper en halfproducten wit metaal.
Nikkel wordt niet meer gebruikt

zie ook http://www.arsnobilis.be/nl/Conditiessector.html

een juweel in 18ct goud wordt met de gehaltestempel "au750" (in een ruit zoals op de afbeelding) gekenmerkt.  Naast de gehaltestempel hoort ook de mesterstempel op het juweel.

1) Goud kleur "Groen goud"
75% goud
25% zilver
zeer zacht om in te werken

2) Goud -  kleur "mixte"
75% goud
12,5% zilver
12,5% koper

Door een hoger koperaandeel (en dus een lager ziveraandeel) kan je de eigenschappen van de legering veranderen en zo het juweel harder maken. dit wordt voor filigraan werk vaak gedaan.
75% goud
10% zilver
15% koper
de kleur is daardoor lichtjes roder

Door het hogere koperaandeel is er wel meer gevaar op koperoxide vorming. Daarom worden vaak geelgoudlegeringen met een hoger zilveraandeel gegoten.
75% goud
15% zilver
10% koper

3) Goud - kleur wit
75% goud
25% wit metal met zilver en of palladium

4) Goud - kleur "rood goud"
75% goud
25% koper
door het hoog koperaandeel is deze legering vrij hard en moeilijk te verwerken.  Ook is er risico op vorming van koperoxide.

Men speelt dus met kleur, mechanische eigenschappen en chemische resistentie van de goudlegeringen door variaties in de andelen van de bijgevoegde metalen.

Trouwens een stempel  au750 in een vierkantje i.p.v.  een een ruit is GEEN gehaltestempel. Het vierkantje duid enkel aan dat er op het juweel een laag van 18 ct goud ligt (meestal maar 4 micron dik).

Het "rodineren" is het aanbrengen van een laag rodium via electrolyse. Door het rodineren van witgoud blijf het juweel langer mooi wit.
Rodineren van zilver geeft de indruk van een wit gouden of rodium juweel. Maar het rodium laagje slijt wel af.

Een gehaltestempel is enkel geldig in combinatie met een meesterstempel.
De meesterstempel is de wettelijke erkende kwaliteitsgarantie die zorgt voor internationale identificatie.

Zilverlegering

AG 925 

Is de gebruikelijke zilverlegering voor juwelen.

i.e. 925 fijnzilver gehalte en 75 ander metaal (meestal koper)
Soortelijk gewicht: 10,4

TIP: bij Buysschaert is er een wit metaal beschikbaar om zilverlegeringen voor juwelen te maken, dat minder rap zwart wordt dan koper. Samenstelling niet mede gedeeld

AG 835

is de gebruikelijke zilverlegering voor voorwerpen

i.e. 835 fijnzilver gehalte en 165 ander metaal
Soortelijk Gewicht: 10,2

(max. 1/3000 afwijking van een legering )

AG 935 (Argentium)

is een recente trend voor juwelen

i.e. 935 fijnzilver gehalte en 65 ander metaal
Soortelijk Gewicht: 10,4

Een gehaltestempel is enkel geldig in combinatie met een meesterstempel.

De meesterstempel is de wettelijke erkende kwaliteitsgarantie die zorgt voor internationale identificatie. 

Goudlegering - Karaat als gehalte

karaat [eenheid van diamantgewicht en goudgehalte] {c(o)raet 1400-1434, carate 1599} < frans carat < middeleeuws latijn carata [idem] < arabisch qīrāṭ [een inhoudsmaat, een lengtemaat, gewicht van 0,195 gram, gehalte van een goudlegering] < grieks keratia [zaadjes van de johannesbroodboom], verkleiningsvorm van keras [hoorn]; de zaadjes van de boom werden, dankzij hun stabiel gewicht, veel gebruikt voor het afwegen van zeer kleine hoeveelheden, bv.stofgoud. Vergelijking met het artikel carobbe doet het vermoeden rijzen dat er wellicht een verband kan hebben bestaan met de daar genoemde woorden.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Van Dale Etymologisch woordenboek

Karaat als gehalte

Karaat is de gebruikelijke eenheid om het massagehalte edelmetaal aan te duiden.

1 karaat = 1/24 van het totaal = 4.1666... massaprocent

Goudlegering

De legering bevat een bepaald aandeel fijngoud en een toevoeging. Bij geelgoud is de gebruikelijke toevoeging zilver, bij witgoud kobalt of palladium of een halfproduct en bij geelgoud rode koper.
De toevoeging voor geelgoud kan ook een combinatie van zilver en rode koper zijn (half/half)

Bron: Rod Edwards "The Technique of Jewelry"  ISBN 07134 0197

Gilbert benadrukte dat bij legeringen een maximale afwijking an 1/3000 is toegestaan.