Ciseleerponsen maken

Ponsenstaal kopen 

Wat heb je nog nodig 

• staal staven, ongehard 

De staal ponsen kan men inmiddels gewoon bij Bijou Moderne bestellen (van 110 of 330 mm) en dan slijpen na gelang het werk waarmee men bezig is.

De staven van 330 mm zijn vrij interessant van prijs.
Je kan elke staaf in 3 ponsen snijden en met een slijpschijf vormen.
Het staal is nog niet gehard.
Deze stap doen we zelf als we de ponsen gevormd hebben.

Je kan ook staal voor het maken van beitels kopen (in Brico of Gamma etc.)

Als je bedenkt dat een setje  ponsen tussen de 200 en 300 € kost (en vaak ponsen in een setje zitten die je niet nodig hebt, zo dat je 2 of 3 sets moet kopen), is het wel degelijk de moeite om zelf je ponsen te maken.

Ponsenstaal slijpen 

Wat heb je nog nodig 

• staal staven, ongehard 
• metaalzaag 
• roterende slijpmachine 

Zaag staven ponsenstaal op ongeveer 11 cm.
Het mag ook korter, maar let erop dat de staven gemakkelijk in de hand liggen en ver genoeg uitsteken dat je er met de hamer kan op slaan.

We beginnen met een planneer pons.
Slijp eerst de braampjes van het zaagvlak.
Alle kappen van de zaag moeten er uit.

Je verkrijgt een beetje een sternvorm op het ponsenstaal.

Dan “breken” we de hoekjes met de slijpsteen.
Dit herhalen we een paar keren.

Dit doen we aan de boven en de onderkant.
 Ook de onderkant, waar we met de hamer op slaan moeten netjes plat zonder bramen nog zaagsporen zijn, om de hamer niet te beschadigen. (zie foto)

Aan de bovenkant worden de hoeken nog een beetje verder gebroken

Ponsenstaal bijvijlen en grof schuren 

Wat heb je nog nodig 

• staal staven, in vorm gezet op de slijpsteen 
• platte metaalvijl met fijne korrel 
• schuurpapier 180 

Met de vijl heb je meer controle dan met de slijpsteen.

Ongeacht de vorm die de pons zal hebben, er mogen nooit scherpe kantjes in staan.
Ook de hoeken (naar de ribben toe) moeten mooi afgerond zijn, anders sla je groeven in je zilver.

In een tweede werkstap wikkel het grove schuurpapier rond de vijl en werk verder af.
Wij gaan hierna het staafje uitharden en dan pas met het fijne schuurpapier afwerken.

Ponsenstaal harden 

Wat heb je nodig 

• staal staven, gevijld 
• brander, vuurtang 
• bokaal met (koud) water 

Je moet beide kanten van de pons harden.
Werwarm de bovenkant met de bander tot de pons roodgloeiend staat.

Een warm donkerrode gloed is voldoende

Herhaal dit aan de onderkant.
Dompel dan het stafje in de bokaal met water.

Ponsen afwerken en polijsten 

Wat heb je nodig 

• staal staven, ongehard 
• schuurpapier 500 
• roterende schuurmachine 
• witte hoogglanspasta 

Droog het ponsenstafje af.
Alles is mat-zwart rond de geharde uiteindes, je kan dus het resultaat van het schuren goed zien.
Dit maakt het afwerkten gemakkelijker – daarom hebben we het staafje eerst uitgehard voor we met de afwerking met fijn schuurpapier zijn begonnen.

Nu nog polijsten en de eerste pons is klaar!

Voor het polijsten kan je een polijstborstel gebruiken, die al een beetje versleten is, niet te hard maar het hoeft ook niet de zachtste te zijn.
Eens je er staal mee gepolijst hebt hou je ze best apart dat ze niet meer voor zilver gebruikt wordt .

Werk af tot hooglans.
Voor gebruik met een doekje het polijstvet afvegen.

Als je de ponsen een tijdje niet gebruikt, vrijf ze in met een doekje met olie.
Berg ze op in een doekje.


 © info@aurificina.com

Ciseleren (7): Holle vorm aan de "negatieve" kant

Wat heb je nog nodig

• de pekbal
• een vuurtang
• een hotgun
• een spatel
• ciseleerposnen (deze zijn van Bernard)
• een ciseleerhamer

Zet de zilverplaat in de pekbal.

	Verwarm het pek tot met de hotgun tot de oppervlakte vettig glanst en een beetje naveert als je erop drukt. Neem de gereinigde plaat, plooi de hoeken in de andere richting – want nu moet de plaat omgekeerd op het pek gezet worden. Om zeker te zijn dat de nu bolle gedeeltes zeker gevuld zijn met pek vullen we ze met een aantal “pek-kruimels” en verwarmen het plaatje met de hotgun aan de onderkant tot het pek smelt
	Zo nodig verwarm het pek nog eens voor je de plaat erop plaatst.  Gebruik de 2 dikste ponsen afwisselend om de middenvlakte te vormen (deze staan later hol)

De pons met het asymmetrisch vlak gebruik je om de contouren goed te zetten. Hier kan je zien dat een setje manchetknopen “ronde” contouren zal hebben, het andere hoekige. Dit is werken aan de "positieve kant"

Als alle 4 contourvormen in de plaat staan, verwarm het pek en trek de plaat van de pekbol.

Laat het pek verbranden. Afwassen en dan enkele minuten in de ultrason reinigen.

Gloei de plaat uit en zet ze recht.  Buig de hoeken in de andere richting

	Opnieuw vul je de holtes met pek dat met de hotgun (langs de onderkant van de plaat) wordt gesmolten. verwarm de pekbol en zet de plaat erop
wordt vervolgd….	Zet nu de binnencontour scherp en diep verder gelijkmatig op. We werken nu aan de "negatieve kant"

© info@aurificina.com

Ciseleren (6) Bolle vorm ciseleren

Wat heb je nog nodig 

• de pekbal 
• een vuurtang
• een hotgun (dat rond 300°C bereikt) 
• een spatel (of lepel) om te roeren
• bolponsen – hier nummers 7, 8, 9, 10, 12  
• een ciseleerhamer 

Als je tijdens het verwarmen met de spatel in de pekbal prikt warmt het pek rapper op.

Duw de uitgegloeide plaat vast (vermijd lucht tussen plaat en pek). 

De buitenronding moet bol gezet worden. We beginnen in het midden. Sla davoor met een bolpons (8 of 9) een middenllijn tussen de contouren.  Ook hier laat je de pons over het metaal gelijden bij het bolslaan.

Als het binnenbaantje klaar is

In een tweede ronde ga je met de pons tot aan de contourlijn binnen, dan weer rondgaan tot aan de buitenste contourlijn. 
Wissel van ponsdikte om in de smallere / bredere stukken exacter te kunnen werken.

Als een manchetknopronding klaar is verwarm je het pek terug met de hotgun en je begint aan de tweede. Ook voor je aan de derde en de vierde begint moet je het pek terug verwarmen.

Als alle 4 contourvormen in de plaat staan, verwarm het pek en trek de plaat van de pekbol.

Laat het pek verbranden.

Gloei de plaat uit en zet ze recht.

Enkele minuten in de ultrason reinigen.

Dit is het voorlopige  ruwe resultaat.

De volgende keer gebruiken we andere ponsen en verfijnen de vorm.

… wordt vervolgd

Ciseleren (5): Pek afbranden en plaat uitgloeien

De contouren staan nu in de plaat.

In de volgende stap (6) bewerk je het zilver met de bolponsen. Daarom moeten je het zilver nu uitgloeien.

In stap (4) heb je de zilverplaat van de pekbol verwijderd, maar er plakt een dikke laag pek aan de achterkant van de plaat.

Schakel het afzuigsysteem aan

Steek met de brander het pek in brand en laat het afbranden. Het zwarte pek verbrand tot een lichtgrijze as, die je voorzichtig van de plaat kan kloppen.

Gloei dan de zilverplaat uit.  Rustig aan want met een te grote vlam kan je de fijne plaat verbranden.

Zet de plaat terug recht.

Enkele minuten reinigen in de Ultrason.


© info@aurificina.com

Ciseleren (4) Tekeningcontour met de pons in de zilverplaat zetten

Wat heb je nodig

• de pekbal
• een vuurtang
• een hotgun (dat rond 300°C bereikt)
• een spatel (of lepel) om te roeren
• 2 ponsen
• een ciseleerhamer

Voor het echte ciselereerwerk begint moeten straks de ingekraste lijnen met een pons nog dieper in de plaat gezet worden.

Begin met het omplooien van 2 tegenoverliggende hoeken. Dit zal de plaat vasthouden in de pekbol dat ze niet verschuift.

Bij het verwarmen van de pekbal let erop dat hij recht in de leren ring staat (dat geen pek kan uitlopen).

Om de konturen over te brengen gebruiken we redelijk scherpe ponskes. 

En beetje zoals een bolpons, maar met een scherp lijntje.

Men kan ze in set kopen (bij de meeste leveranciers van materiaal) of gewoon zelf maken

(stalen staven bestellen klik hier)

Elke peksoort gedraagt zich anders. Verwarm de oppervlakte met de hotgun op stand 300°C  tot ongeveer 5 à 6 mm bovenlaat zacht is. Prik af en toe in de oppervlakte met de spatel (om te checken en het proces te versnellen)

Als de bovenlaag laag is zacht geworden bzet de zilverplaat op de pekbal.

Begin aan een hoek en druk hem zachtjes vast door de lucht onder de plaat weg te duwen. Niet te diep duwen. Dan een 5tal minuutjes wachten.

Het pek mag nog warm zijn, maar het “induw”-effect moet een beetje minderen.

Het plaatje zit nu volledig vast in de pekbol.  

Op deze foto zie je hoe de twee omgeplooide hoeken de plaat in het pek vastzetten.  Klik ook om de foto te vergroten en kijk naar de vorm van de ponsen.

Hou het ponste vast met duim, wijs- en middenvinger. De ringvinger en de kleine vinger houden het contact met de bol. Met kleine slagen laat je het ponsje de tekening volgen. Het moet langs de tekening geleiden, keer terug als de lijn niet duidelijk in de plaat staat. In de korte bochten pak je de kleinere pons (platte kant van binnen). 

Als de tekening in de plaat staat verwarm je de bovenste laag van de pekbol met de hotgun zodat je het plaatje met de vuurtang kan afnemen.

wordt vervolgd….

© info@aurificina.com

Ciseleren: waar de stalen staven bestellen om ponsen zelf te maken

De staal ponsen kan men inmiddels gewoon bij Bijou Moderne bestellen (van 110 of 330 mm) en dan slijpen na gelang het werk waarmee men bezig is.

De staven van 330 mm zijn vrij interessant van prijs. Je kan elke staaf in 3 ponsen snijden en met een slijpschijf vormen.

Het staal is nog niet gehard. Deze stap doen we zelf als we de ponsen gevormd hebben.

Uit de catalogus van Bijou Moderene:

Volgende maand gaan we (hopelijk) onze staven slijpen.  

Foto's en post('s) volgen.

© info@aurificina.com

Ciseleren (3): tekening in de zilverplaat krassen

Wat heb je nog nodig

• tekenpapier, 
• potlood en schaar
• alkoholstift en 
• krasnaald

 Exacte tekening maken

Teken je ontwerp of schaal op papier. Hou er rekening mee dat je bij het ciseleren eerst de holte moet opbouwen, dus afhankelijk van je ontwerp zou het kunnen dat de tekening in spiegelbeeld moet gemaakt worden.

Ik ontwerp manchetknopen en moet sowieso een linkse en een rechtse versie tekenen.

Voor elke lijn die ik moet overbrengen heb ik een vorm van papier uitgeknipt

Mijn plaat is groot genoeg om 2 sets manchetknoppen te ciseleren.

Zet dan met de krasnaald de tekening in de zilverplaat.

Voor het echte ciselereerwerk begint moeten straks de ingekraste lijnen met een pons nog dieper in de plaat gezet worden.

… wordt vervolgd

© info@aurificina.com

Ciseleren (2): Het edelmetaal - ideale plaatdikte

Mijn werkstukje zal ik maken van zilver.
Hiervoor heb ik een staafje fijnzilver gegoten (dus ongelegeerd) en dat plat gewalsd tot 0,6 mm

In de literatuur vind ik op verschillende plaatsen informatie over de ideale plaatdikte bij het cisleren en telkens word 0,7 mm vermeld. Goed om te onthouden :-)

volgende voorbeelden heb ik gevonden

• Zilver AG 935 - 0.65-0.7 mm voor een broche
• Goud Au 750 - 0,7 mm voor oorbellen
• Palladium Pd 950 - 0,7 mm voor een hanger

© info@aurificina.com

Ciseleren: (1) Voorbereiden van de pekbal

Ciseleren heb ik nog nooit gedaan, en daar moet verandering in komen.
Ik zal van Bernard leren hoe ik een klein juweel kan maken. (het zal een set manchetknopen worden).  Gelukkig moet ik enkel mijn kommetje en zo zelf kopen, voor de rest mag ik matriaal gebruiken uit het atelier, zo dat ik niet direct alles direct moet aanschaffen.

Ik ben alvast materiaal gaan halen en heb mijn pekbal voorbereid.

Pek stinkt nogal als je het smelt (en zo gezond zal het ook niet zijn), zorg dus voor goede verluchting of een dampkap - zeker niet in een gesloten ruimte!

Mijn boodschappenlijstje:

• en brok pek (van de harde soort)
• een ciseleerkommetje (pekbal noemt dit eigenlijk)
• een steunring voor het kommetje van leer

Wat heb je nog nodig

• een handvol stenen
• een oude kasserole (ik kocht het in  de kringloop winkel, mijn pekpotje)
• een (katoenen) doek
• een spatel (of lepel) om te roeren
• een kookplaat

Om het pek te smelten werk je best met kleinere stukjes. Du geef je best de grote brok pek een slag met de hamer om er een gedeelte van los te krijgen dat je dan in kleine stukjes kan slaan.

Het is moeilijk om te bepalen hoe veel pek je moet nemen om je kom te vullen. Mijn pekbal heeft een diameter van 12 cm. De blok pek die je op de foto ziet weegt 2 kg. 

Schuif ongeveer 30 % van de grote brok over de rand van de tafel, houd de rest goed vals met een hand en sla met de hamer (andere hand) op het overstaand stukje.

De losgekomen hoeveelheid kap je op het doek.

Smelt liever een beetje te veel pek, dan te weinig, want straks moet je het pekpotje in een keer opvullen voor het beste resultaat

Sluit het doek rond de stukken pek en sla ze met de hamer klein.

Als je door hebt hoe je moet slaan en hoe je kan vermijden dat het pek "wegspat" kan dat ook op het open doek

                                     

Geef de stukken pek in het kookpotje (gewoon het doek uitgieten in de pot)

En zet het geheel op een kookplaat. Deze kookplaat heeft 3 standen, en we verwarmden het pek op de eerste stand.

Met de spatel of lepel af en toe erin roeren.

In de tussentijd zet je het ciseleerkommetje op de steunring.

Let op dat het kommetje recht staat! Het zal tot aan de bovenrand gevuld worden met pek, de "pekspiegel" mag niet schuin zijn in het potje.

Het onderste van het potje vullen we met een handvol kleine stenen.

Blijf roeren in het pekpotje.
Het pek moet gelijkmatig warm zijn en de consistensie hebben van smeuïge chocolade.
Het krijgt ook een bijzondere glans als het de juiste temperatuur heeft bereikt.

Eens het pek op temperatuur is giet je het langsaam en gelijkmatig in de ciseleerkom, in je pekbal dus. 

Tot de pekbal randvol is. Je mag niet in verschillende lagen gieten. Wat over blijft laat je gewoon in het pekpotje (de kasserole)

Zet de pekbal opzij om hem volledig te laten afkoelen.

Ons pekpotje smolten we direct naast de dampkap, en toch stonk het nog verschrikkelijk in het atelier, We hielde ook deur en ramen open om te verluchten

wordt vervolgd...

© info@aurificina.com